و مشايخ كوفيان و بصريان را ديده داشت ، و بيشتر با ابن اعرابى مجالست مىنمود . و فرزندى دارد بنام . . . كه راه پدرش را در دانش و محفوظات پيمود . طوسى با ابن سكيت دشمنى مىورزيد چون هر دو از نصران خراسانى آموخته بودند و پس از وفات او ، بر سر كتابهايش اختلاف پيدا كردند . و طوسى تأليفاتى ندارد . ابو عبيد قاسم بن سلام ابو عبيد قاسم بن سلام ، و بقولى ، ابن سلام بن مسكين بن زيد . و ( زيد ) حمالى مىكرد ابو عبيد سر و ريش را حنا مىبست و بسيار باوقار و هيبت بود ، در ابتداء ادب‌آموزى فرزندان هرثمه‌ها را داشت . سپس در دورهء ثابت بن نصر بن مالك قضاوت طرسوس « 1 » را پيدا كرد و هميشه با ثابت و فرزندان او بود . بعد بسوى عبد اللّه بن طاهر رفت . و بسيار فاضل ، و متدين ، و با شرم و خوش‌رفتار بود . از ابن اعرابى ، و ابو زياد كلابى ، و اموى ، و ابو عمرو شيبانى و كسائى و فراء . و از بصريان ، از اصمعى ، و ابو عبيده ، و ابو زيد . روايت كرده ، و اگر كتابى تأليف مىكرد ، آن را بعبد اللّه بن طاهر اهدا مىنمود ، و او هم مال فراوانى برايش مىفرستاد . در سال دويست و بيست و چهار ، پس از آنكه هرچه را كه مىخواست تصنيف كرد ، به قصد حج از بغداد به مكه رفت و همان‌جا وفات يافت . به خط ابن نحوى خواندم كه نوشته است : على ابن محمد بن صدقهء كوفى ، از حماد بن اسحاق بن ابراهيم حكايت كرده است كه ابو عبيد به من گفت : آيا كتاب غريب المصنف مرا بپدرت نشان داده‌اى ، گفتم آرى ، و او به من گفت كه در آن دويست حرف تصحيف گرديده است . ابو عبيد گفت ، در يك چنين كتابى دويست حرف تصحيف شده زياد نيست . و اين كتابها از ابو عبيد است : كتاب غريب المصنف . كتاب غريب الحديث . كتاب غريب القرآن . كتاب معانى القرآن . كتاب الشعراء . كتاب المقصور و الممدود . كتاب القراءات . كتاب المذكر و المؤنث . كتاب الاموال . كتاب النسب . كتاب الاحداث . كتاب الامثال السائرة . كتاب عدد آى القرآن . كتاب ادب القاضى . كتاب الناسخ و المنسوخ . كتاب الايمان و النذور . كتاب الحيض . كتاب فضائل القرآن . كتاب الحجر و التفليس . كتاب الطهارة . و در فقه نيز كتابى دارد . و از جمله اصحاب ابو عبيد ، اين اشخاص بودند كه از وى روايت كرده و از وى آموخته‌اند : على بن عبد العزيز ، كه در سال دويست و هشتاد و هفت وفات يافت . ثابت بن عمرو بن حبيب ، بردهء على بن رابطه ، كه تمام كتابهاى او را روايت كرد . و مسعرى « 2 » بنام على بن محمد بن وهب « 3 » . كه گويد : از ابو عبيد شنيدم مىگفت اين كتاب را بيش از ده هزار دينار دوست دارم ( و گويد سه مرتبه همين را از وى جويا شدم ، و گفت آرى بيش از ده هزار دينار دوست دارم ) و مرادش كتاب غريب المصنف بود كه شمارهء باب‌هايش چنانچه گويند - هزار باب ،

--> ( 1 ) طرسوس - شهريست بشام و اباد ( لغتنامه دهخدا ) . ( 2 ) ف ( المشعرى ) . ( 3 ) ف ( وصب ) .